Ben de Vries

Gelezen in de De Telegraaf van 1 november j.l., onder de kop: ICT-drama’s overheid in de maak.” Hoogleraar informatiesystemen Chris Verhoef van de Vrije Universiteit stelt: “De bedrijfsvoering moet bij de overheid op de schop. Centraal inkopen van ICT voor alle gemeenten ineens is geen zonde.” De achterliggende reden voor deze uitspraak is de in zijn ogen structurele en immense problemen bij de overheid. ICT-projecten bij de overheid overschrijden steevast de beschikbare budgetten. Hoogleraar Verhoef komt na onderzoek tot de conclusie dat er voor honderden miljoenen, zoniet enkele miljarden euro’s, verspild werd aan extra kosten.

Als één van de oorzaken ziet Verhoef de te grote omvang van de ICT-projecten. De private sector zou met een dergelijke omvang als die van de overheidsprojecten veel voorzichtiger omgaan. Bedrijven knippen ICT-projecten van grote omvang op in afzonderlijke delen en deze delen worden één voor één aanbesteed. De overheid besteedt deze projecten juist als een geheel aan. Verder beschouwt Verhoef de autonomie van iedere overheid binnen Nederland voor de bedrijfsvoering als een kostenverhogende factor. Iedere overheid kan en doet dat meestal ook een eigen aparte ICT-afdeling oprichten. Alleen al het beheer van al die aparte ICT-afdelingen werkt sterk kostenverhogend. Nog los van de vraag of het wel efficiënt en effectief is om zoveel verschillende ICT-afdelingen erop na te houden. We kennen de kritiek op de politiekorpsen nog, die allemaal een eigen ICT-toko hadden en soms niet in staat waren om met elkaar te communiceren, omdat systemen en protocollen niet op elkaar aansloten. De politiekorpsen hebben hun ICT sinds enige jaren gebundeld. Dat gaat dus de goede kant op. Maar, Verhoef is zeer kritisch over de grote groep van overheden die hun eigen ICT beheren en in stand houden.

Als oplossing ziet hij de manier zoals het in de Verenigde Staten is geregeld. Daar is bij wet geregeld dat wat de markt kan, je als overheid niet zelf mag doen. De overheden daar mogen uitsluitend die activiteiten ontplooien als hun kernmissie daarmee ondersteund wordt. Is dat niet het geval, dan moet een Amerikaanse overheid het bedrijfsleven inschakelen.
Dit is in sterke tegenspraak met hoe het in Nederland eraan toegaat. Veel Nederlandse overheden bewegen zich op ICT-terreinen waar ook commerciële ICT bedrijven hun brood op proberen te verdienen.

Als “molensteen” die een oplossing in de weg zou staan wijst Verhoef de Europese aanbestedingsrichtlijnen aan! Zijn analyse is dat de inschrijvende ICT bedrijven zich door de, in zijn ogen, boterzachte kwalitatieve gunningcriteria “kletsen”. Hierdoor wordt er uiteindelijk steeds op de prijs gegund. En het bedrijf met de goedkoopste prijs is volgens hem altijd het bedrijf wat de opdracht financieel het hardst nodig heeft. Dat is niet het beste bedrijf om de opdracht uit te laten voeren.
“Het Europese aanbestedingsbeleid verziekt alles”, is een uitroep van Verhoef in het artikel. Zijn suggestie is dat Nederland deze regelgeving moet durven negeren.

Zo! Dat is pas een oproep aan de Nederlandse overheid. Eerst de constatering dat de overheid haar eigen ICT projecten financieel niet kan managen en dan het advies aan diezelfde overheid om de wet te overtreden.
Er wordt namelijk wel steeds over Europa gesproken alsof dat een verre neef is, maar Nederland zit er van de oprichting al bij en heeft gewoon inbreng en stemrecht. Wetgeving die daar ontstaat is ook Nederlandse wetgeving. We leggen het onszelf op.
De wanhoop van Verhoef over de dure ICT projecten van de Nederlandse overheid is misschien te begrijpen, maar in het artikel laat hij niet de indruk achter dat hij iets van de aanbestedingswetgeving begrijpt.
Het Europese aanbestedingsrecht negeren? Grote ICT projecten opknippen?
Het klinkt flink, maar voor overheidsinkopers is het vloeken.
Het Europese aanbestedingsrecht is mede ontwikkeld door de aanbestedingsrichtlijnen, die lidstaten dwingen om haar opdrachten een grote Europese gemeenschappelijk markt aan te bieden. Het grote doel hiervan is dat er eens een echte gemeenschappelijke markt ontstaat, waardoor de economisch landsgrenzen ook letterlijk verdwijnen. Dat Nederlandse bedrijven net zo makkelijk in Den Haag als in Rome en Athene zaken kunnen doen.

Dat Nederlandse overheden “boterzachte” gunningcriteria opstellen, waar iedere ICT bedrijf zich wel doorheen kan “kletsen”, zegt dan meer iets over de mate van professionaliteit en expertise van degenen die dergelijke aanbestedingen uitvoeren dan over de wetgeving. De professionaliteit en expertise kan aangeleerd en opgebouwd worden. En dat hoeft helemaal niet zo ingewikkeld te zijn. Investeer daar eens in, dat is constructiever en leuker dan negeren en opknippen.