Rene Brozius

Zo’n twee jaar geleden deed ik een oproep om inkoopopdrachten weer te ontbundelen (www.lakeview.nl/blog/13). Het was toen namelijk al duidelijk dat de ontwikkelingen op inkoopgebied de verkeerde kant uitgingen; de voortschrijdende juridisering, de afnemende concurrentiewerking, stijgende inkoopkosten en afnemende inkoopvoordelen waren al duidelijk waarneembaar.

In de afgelopen twee jaar is de negatieve spiraal nog steeds niet doorbroken, integendeel. Met als gevolg dat we (dus) nog dieper in de prut zijn gezakt.

Een viertal observaties:

1. De (Rijks)overheid is nog meer gaan bundelen:
Zowel bij de Rijksoverheid als bij de “lagere” overheden is nog steeds een toename aan vraagbundeling waar te nemen. Zowel in het Compacte Rijksdienst-traject, waar met name facilitaire zaken meer en meer gebundeld worden, maar ook in regionale verbanden, intergemeentelijke en interprovinciale samenwerkingsverbanden. Met als gevolg dat de belangen voor het bedrijfsleven steeds groter zijn geworden; geen mantelovereenkomst betekent immers 5 tot 7 jaar geen handel bij een grote groep afnemers.

2. Door de crisis zijn de belangen voor het bedrijfsleven nog groter geworden:
Het winnen van een aanbesteding is voor het bedrijfsleven niet alleen nog belangrijker geworden dan twee jaar geleden, het is voor velen nu zelfs een voorwaarde geworden om te kunnen overleven. Juist in deze economisch barre tijden is de overheid de kurk waar veel bedrijven zich aan vastklampen omdat de vraag uit het bedrijfsleven nu, en de komende jaren, op een laag pitje staat. Juist de Overheid biedt nu nog de continuïteit en liquiditeit die leveranciers in deze tijd hard nodig hebben om in business te kunnen blijven.

3. Het inkoopvak is bij de overheid "geprofessionaliseerd":
Kwam je in het verleden alleen inkopers en af en toe een bedrijfsjurist tegen bij de overheid, nu struikel je over de inkopers, contractmanagers, service-managers, deliverymanagers en aanbestedingsjuristen. Die ieder voor zich uiteraard hun meerwaarde willen bewijzen, en een enorme creativiteit aan de dag leggen om nog scherper, nog goedkoper in te kopen.
Helaas gaat dit zelden gepaard met kennis op het ICT-vakgebied, waardoor dat scherper inkopen alleen gaat over lagere prijzen en tarieven, en zelden over betere kwaliteit. Dat gaat goed als we het over commodities hebben, over de aanschaf van printers en PC’s, waarbij een goede relatie met de leverancier niet voorop hoeft te staan. Maar dat gaat niet goed als we het hebben over complexe dienstverlening, waarbij een goede relatie met de leverancier cruciaal is voor de kwaliteit van de dienstverlening. De leverancier die constant afgeknepen wordt, die nauwelijks marge kan maken, zal ook zijn interne kosten moeten minimaliseren. Daarmee verdwijnen zaken als proactiviteit, meedenken en coulance van het toneel, en maken de broertjes "meerwerk" en "specials" hun entrée. Een duo dat weer testosteronverhogend werkt bij de inkopers en projectmanagers, en voor je ’t weet vliegen de ingebrekestellingen je rond de oren, waarmee we aangeland zijn bij de volgende observatie…

4. De juridisering van de inkoop stijgt exponentieel:
Twee jaar geleden concludeerde ik al dat de vraagbundeling leidde tot meer juridische gevechten, en dat is om de redenen die ik hiervoor genoemd heb niet minder geworden. Integendeel; de keuze om bij het verliezen van een aanbesteding er een paar tientjes griffiekosten en wat advocaatkosten tegen aan te gooien is snel gemaakt als het voortbestaan van (een groot deel) van je bedrijf of je baan op het spel staat. Het lijkt wel of op dit moment iedere overheidsorganisatie verwikkeld is in een dispuut, kort geding, bodemprocedure of hoger beroep vanwege aanbestedingsperikelen. Een beeld dat overigens door meerdere overheidsjuristen bevestigd wordt.
En om de complexiteit nog verder te vergroten blijkt in al dat juridisch tumult de rechtspraak niet bepaald uit te blinken in helderheid en een consistentie, waardoor het aanbestedingsrecht een loterij lijkt te zijn geworden waarin iedereen zijn kansen waagt. Niet geschoten is immers altijd mis. En zo wordt goedkoop toch weer duurkoop.

Dit moet stoppen, dit kan niet zo doorgaan! Als deze trend zich nog twee jaar voortzet belanden we in een inkoopmoeras waarin niemand meer voor- of achteruit kan.
Daarom hijs ik nu de stormbal. En roep ik vertegenwoordigers van ICT-Office en andere belangenorganisaties uit het bedrijfsleven, het ministerie van Economische Zaken, de VNG, de DG-OBR en de CPO van het Rijk op om om de tafel te gaan en deze vicieuze cirkel te doorbreken. Stop met het wapengekletter over minor issues als leveringsvoorwaarden, ARBIT, ARVODI en dergelijke, en kijk naar het grotere plaatje. Stop met elkaar proberen te slim af te zijn en dat geprocedeer, stop die ellendige vraagbundeling, en laten we weer gewoon zaken gaan doen. De overheid verdient het, en het bedrijfsleven verdient het.  

Eveneens gepubliceerd op Ibestuur.nl