Duurzaamheid nog langer als USP?

Wim Nieland

Sinds een paar jaar is duurzaam inkopen helemaal in schwung. In het begin was het nog een beetje onwennig, maar onder andere geholpen door Senter Novem komen we een heel eind. De koudwatervrees is al helemaal weg. In alle aanbestedingen die we tegenwoordig organiseren laten we de duurzaamheidscriteria ‘zwaarwegend’ meetellen in de totale beoordeling. We stellen minimale eisen en we nemen zelfs nog wensen op. Al met al boeken we aardige vooruitgang. Laat die taakstelling (50% of 100%) van 2010 maar komen! Sterker nog, duurzaamheid is inmiddels al zo belangrijk geworden, dat we, ook zonder die taakstelling, het milieu en de sociale omstandigheden spontaan een warm hart toedragen. Duurzaam inkopen blijkt niet zo heel erg moeilijk, het kost niks extra’s en iedereen is er enthousiast over. Zelfs de leveranciers. Wie had dat gedacht? Zo’n ingrijpende verandering, zo snel geïmplementeerd en met zo’n succesvol resultaat!

Goed….. Wie van ons offert zich vrijwillig op en vertelt de keizer dat hij helemaal geen kleren aan heeft? Of zullen we hem maar laten geloven dat hij volgens de allernieuwste mode gekleed gaat? Hij is er zo blij mee. Waarom zouden we het dan voor hem verpesten? Hoe zou hij het nieuws oppakken? Wordt hij boos, zal hij teleurgesteld zijn, in het beste geval alleen maar verdrietig. Aan de andere kant, hij had natuurlijk zelf ook het kunnen weten. Het is geen domme kerel. We weten immers allemaal dat die nieuwe kleermaker zijn veel te dure modieuze kleren uit Parijs op deze manier nooit kan blijven verkopen. Op een gegeven moment valt hij door de mand. Maar goed, zolang hij z’n waar verkoopt en hij heeft tevreden klanten, is er geen probleem.

De laatste twee jaar zijn leveranciers in de publieke sector ècht niet duurzamer gaan ondernemen. Er is hoogstens bewustzijn bij ze gecreëerd dat de klanten tegenwoordig kennelijk iets met duurzaamheid willen. De beste offerteschrijver is aan het werk gezet om alle duurzaamheidsmaatregelen -hoe klein en onbeduidend ze ook lijken- te beschrijven. In iedere tender wordt deze paragraaf toegevoegd en is iedereen blij. De aanbestedende dienst omdat zij hun vinkje kunnen zetten bij de onvrijwillig opgelegde duurzaamheidsverplichting en de leverancier om dat de klant blij is met z’n vinkje. In ieder geval niet omdat zij zelf een daad hebben gesteld richting het milieu of het sociale menselijke welzijn.

Sterker nog. In de praktijk gaat het als volgt. De secretaresse die de offerte om vijf voor twaalf netjes heeft uitgeprint, alvast in drievoud heeft ingebonden en door de directeur ieder op twintig plaatsen heeft laten ondertekenen moet haar werk opnieuw doen. De accountmanager wil dat het dubbelzijdig wordt geprint. Dat is duurzamer. Vervolgens stapt hij in z’n te dikke leasebak om de offertes zelf even langs te brengen. Niks met de trein of per post. Daar is geen tijd meer voor. Die mooie verhalen over de brandstofbesparende ABC-autocategorieën moet eigenlijk ook met een korreltje zout genomen worden. Evenals dat verhaal over het papierloze kantoor, de biologische lunches, het telewerken en de Fair Trade koffie. Het gaat niet om het hoogste waarheidsgehalte maar om het beste verhaal. Toch? Zo worden de offertes immers altijd beoordeeld. En, opportunistisch als leveranciers zijn, vertonen ze het gedrag waar ze voor beloond worden. Wat dat betreft net Pavlov’s hond.

Hoe kunnen wij er als inkopers nou voor zorgen dat er echt nieuwe maatschappelijke maatregelen worden genomen? Laten we de keizer in de tussentijd maar gewoon vertellen dat hij in z’n blootje loopt. Dat is dan op korte termijn wel even vervelend voor de kleermaker, maar die zal het vast wel overleven. Hopelijk heeft hij -als goed ondernemer- meerdere USP’s waar hij de rest van z’n klanten mee kan overtuigen. Ook de keizer zelf overleeft het wel. Die zal z’n duurzaamheidsstrategie voor 2010 nog even moeten bijstellen. Maar goed, dat duurt nog twee jaar dus dat lukt hem vast wel.