Wat ik me voorstel bij ‘echt’ ondernemen is het zelfstandig opbouwen van een succesvol bedrijf. Dat lukt alleen door eigen initiatief, een ander doet dat niet voor je.

W.E.A. Sieders

Vaak is het naast ‘lef’ ook een kwestie van jarenlang overuren maken en een beetje geluk. Het leuke is dat wat je realiseert je eigen prestatie is, maar je hebt ook de pijn van je eigen mislukkingen. Wat ik hier beschrijf is eigenlijk ook wat veel van mijn collega’s bij de overheid kenmerkt: het zijn harde werkers die zich met overtuiging inzetten voor een resultaat. Ondernemers dus. Maar wat is dan de paradox van de ondernemende ambtenaar?  

Na flink wat jaren tussen de ‘roughnecks’ in de olie-industrie kan ik wel spreken van een cultuurschok met de overstap naar de overheid, juist ook omdat ik bij een bestuursdepartement terechtkwam. Tussen de uitgangspunten ‘als er maar op tijd en binnen budget geleverd wordt’ (commercieel plannen) en ‘als het proces maar op de juiste wijze uitgevoerd is’ (rechtmatigheid) zit een wereld van verschil. Toch kan je aan beide uitgangspunten ‘ondernemend’ invulling geven. Die invulling hangt af van je ambitieniveau (de mate waarin je ondernemend bent) en je loyaliteitsbepaling (ten bate waarvan zet je jouw ondernemerschap in). Het ambitieniveau bepaalt de inspanningen die je wilt verrichten om verder te komen in je werk. Dat is de ene kant van het ondernemerschap: hard werken voor je eigen belang om verder te komen. Datzelfde eigenbelang is tegelijk de keerzijde: waar ligt je loyaliteit, bij jezelf, het deelbelang dat je vertegenwoordigt of het belang van de gehele organisatie?

In een eigen onderneming vallen die belangen comfortabel samen omdat alle overige belangen gekoppeld zijn aan je persoonlijke belang. Daarnaast kan je bij een commerciële onderneming uitrekenen wat je loyaliteit kost of oplevert. Bijvoorbeeld: wat zijn de kosten voor de onderneming om een lokale organisatie in stand te houden ten opzichte van vergaande automatisering en centralisatie? Maar bij een onderneming als de Rijksoverheid is het echt lastig. Er is geen winstoogmerk en naast de kosten zijn er andere belangen die nog veel bepalender kunnen zijn. Bovendien is het door de enorme structuren vaak moeilijk om de effecten van je ondernemen in te schatten. 

Daarom benader ik deze uitdagingen maar van de andere kant in het uitoefenen van mijn ambtelijk ondernemerschap. Ik stel mijzelf de vraag: ‘Wat zou de beste manier zijn om dit te regelen dit mijn eigen onderneming was?’ En om met het antwoord dan ook echt iets te realiseren, ja daar is ook lef en soms een beetje geluk voor nodig.