"Duurzaamheid is ook terugdringen van eigen consumptie"

Ben de Vries

De interne bedrijfsvoering van een gemeente heeft meestal verschillende niveaus van “duurzaamheid” gerealiseerd. Bijvoorbeeld, er wordt “groene” stroom ingekocht, we drinken Max Havelaar koffie, er staan geen dienstauto’s ter beschikking voor de gemeenteambtenaar en bestuurders, bij dienstreizen moet er aangetoond worden waarom er niet van het openbaar vervoer gebruik is gemaakt, de schoonmakers van het gemeentehuis gebruiken milieuvriendelijk schoonmaakmiddelen, we kopiëren op gerecycled kopieerpapier dubbelzijdig, oud papier wordt gescheiden ingezameld, de werkkamers zijn voorzien van verklikkers zodat het licht uitgaat als er niemand meer in de kamer aanwezig is, in aanbestedingen wordt gevraagd naar milieucertificaten, etc. etc.
Helemaal niet slecht en vaak zijn deze gerealiseerde duurzaamheidaspecten sluimerend naar binnen gekomen. Gewoon, door betrokken ambtenaren.

Wel is het zo dat dit op zichzelf staande feiten zijn, er ligt vaak geen intern beleid aan ten grondslag. Beleid die een kader geeft hoe “duurzaam” ingekocht moet worden voor de eigen organisatie en welke procedures gevolgd moeten worden. Het is vaak onsamenhangend, maar de goede bedoelingen zijn zeer sterk. Die bedoelingen zijn ook de voornaamste drijfveer voor de gemeenteambtenaar om “duurzaam” te gaan. Bij de ambtenaar bestaat  enthousiasme om met “duurzaamheid” door te gaan. Dat enthousiasme zou gekanaliseerd kunnen worden in beleid en procedures. Geef dan ook ruimte voor dit eigen initiatief en eigen ideeën van de ambtenaar.  Geef aandacht aan het feit  dat “duurzaam” inkopen niet gepaard gaat met “niet-duurzaam” produceren. Veel nuttige producten vergen een vervuilend productieproces, het productieproces voor zonnepanelen is daar één van.

Om nadelige milieueffecten te meten zou het fenomeen TCO behulpzaam kunnen zijn. TCO staat voor Total Cost of Ownership en betekent dat alle maar dan ook alle kosten berekend worden, voordat men overgaat tot aanschaf. Het houdt in dat men niet alleen de aanschafprijs berekend, maar ook onderhoud & reparatie, de dagelijkse kosten voor gebruik, de personeelkosten die daarbij gemaakt worden, verzekeringen en, niet onbelangrijk, de afvalverwerkingkosten bij afvoer. Samen geeft dit een financieel plaatje over de totale levensduur van het product. TCO zou als TCE gehanteerd kunnen worden, namelijk Total Cost of Environment. Breng  alle milieubelasting in kaart die bij productie, gebruik en afvoer van een bepaald product kunnen ontstaan. Soms blijkt dan dat het milieuvriendelijke product in het productieproces, maar ook bij afvalverwerking niet het meest milieuvriendelijkst is. Denk bijvoorbeeld aan asbest, een fantastisch isolatieproduct, maar dodelijk op de lange termijn voor de mens bij productie en verwerking.

TCE kan ook gehanteerd worden bij diensten. Het milieuplaatje geeft een eerste indicatie wat er allemaal bij komt kijken voordat men zeker weet of het milieu ontlastend is. Er kan ook heel goed besloten worden om wel voor het zogenaamde vuile product te kiezen, als blijkt dat de gevolgen op de lange termijn alleen maar gunstiger uitpakken voor het milieu. Dat is een keuze die vaak over het hoofd wordt gezien. Tien of zelfs vijf jaar vooruitzien vindt men te lang. Maar denk eens aan de kapitalen die we moeten uitgeven aan bodemsanering voor vervuilde grond die we 30 tot 40 jaar geleden zelf hebben veroorzaakt. Het Griftpark in het hart van de stad Utrecht was daar een voorbeeld van. Dat zou een recreatiepark moeten worden. Het heeft jaren geduurd voordat het die functie ook daadwerkelijk heeft gekregen. De gevolgen van de productie van de gasfabriek die daar stond waren over het hoofd gezien.

Voor een interne organisatie kunnen er snel “quick wins” worden gerealiseerd. Denk aan het terugdringen van de eigen consumptie. Een hoog verbruik van milieuvriendelijke producten is ook milieuvervuilend! Start daar eens mee, met bewustwording. Blijf voorlopig dicht bij huis, daar zijn de makkelijkste winsten te behalen. Uiteindelijk komen we uit bij sociale duurzaamheid, zoals kinderarbeid.