Mahinder Jainandusing

We leven momenteel in een sterk veranderende arbeidsmarkt. De financiële crisis zorgt ervoor dat veel flexibele arbeidskrachten de wacht wordt aangezegd. Toch zien wij een minder scherpe daling in de inhuur van zelfstandigen. Dit komt met name door het feit dat de zelfstandige vanuit zijn specialisme vaak over zeer specifieke kennis beschikt die bijna onmisbaar is geworden in nog lopende projecten. De markt voor ZZP’ers groeit nog steeds. Specialisten kiezen er ondanks de moeilijke tijden toch voor om als zelfstandige aan de slag te gaan. In 2008 hebben zo’n 92.000 nieuwe zelfstandigen de markt betreden en met de groeiende behoefte aan het flexibel en vooral zelf indelen van je werk lijkt het logisch dat dit aantal ook in 2009 weer zal toenemen.

Dat steeds meer mensen kiezen voor het zelfstandig bestaan is geen trend meer. Binnen een grote groep werkenden in Nederland is een blijvende behoefte aan keuzevrijheid en afwisseling te zien. Men wil zelf kunnen bepalen waar met wie en hoelang iemand ergens werkt. Ondanks dat werken via een uitzend-, detacherings- of payrollconstructie hier al jaren een ideale oplossing biedt, kiezen steeds meer mensen voor het zelfstandig ondernemerschap. Zelfstandig ondernemerschap levert aardig wat financiële voordelen op. Zo hoef je als ondernemer niet alle afdrachten te doen die voor een werknemer wel gelden. Dit levert je op korte termijn een flink hoger salaris op. Zelfstandig werken brengt ook een aantal uitdagingen met zich mee. De twee grootste zijn wellicht het vinden van opdrachtgevers en de administratie. De vele administratieve verplichtingen drukken zwaar op kleinschalige ondernemers. Het altijd aanwezige debiteurenrisico is voor de ZZP’er dan ook van groot belang. Zelfstandigen hebben vaak weinig zin in de administratie en alle belastingtechnische regels daaromheen.

De regelgeving vanuit de overheid maakt het voor de zelfstandige, maar ook zeker voor de opdrachtgever niet altijd even gemakkelijk. Vooral de VAR zorgt voor veel ergernissen. Het document is niet verplicht maar veel opdrachtgevers eisen tegenwoordig dat de ZZP'er er een kan overleggen. Echter, wie welke VAR moet hebben en wat het nut er van is, is niet voor iedereen duidelijk. Belangrijkste feit is dat de overheid naast de VAR nog steeds van zowel opdrachtgever als opdrachtnemer verlangt dat zij de toetsing doen op de zelfstandigheid van ZZP’er, maar zeker ook op de in te vullen opdracht. Zo blijkt soms bij de toetsing achteraf dat de zelfstandige wel voldeed aan de zelfstandigheidscriteria, maar dat de opdracht bij zijn opdrachtgever zich hier niet voor leende. Dan kan je ondanks een geldige VAR alsnog voor een onaangename situatie komen te staan. Het is dan ook belangrijk voor de opdrachtgever om te weten wat wel en wat niet kan om te voorkomen dat een werkrelatie wordt aangemerkt als een relatie met een gezagsverhouding. De overheid is overigens heer en meester in het langdurig inzetten van een ZZP’er. Zo zijn er enkele organisaties die soms wel 10 jaar samenwerken met ZZP’ers. Hoezo ZZP’er?!

Daarbij is het nog steeds zo dat veel zelfstandigen niet of onderverzekerd zijn. De hoge kosten voor het afsluiten van een goede verzekering remt vaak de drang van de zelfstandige om zich te verzekeren voor bijvoorbeeld arbeidsongeschiktheid of aansprakelijkheid. Veel opdrachtgevers onthouden zich vanwege deze risico's dan ook nog steeds van het inzetten van een ZZP'ers. Ook in aanbestedingsland wordt geworsteld met de inzet van ZZP’ers. Zo worden grote groepen via een makelaarsconstructie aanbesteed. Weer anderen kiezen ervoor om individuele opdrachten te publiceren. Tot slot wordt er aansluiting gezocht bij aanbestedingen met betrekking tot inhuur van uitzendkrachten, payrolling of externen. Eenduidigheid is er dus niet. Inkoopadviseurs zijn op zoek naar goede methoden om deze doelgroep in te zetten.

Dat de groep zelfstandigen een enorme groei doormaakt blijkt ook uit de diverse belangenverenigingen die zich inzetten voor het behartigen van de belangen van de zelfstandige (uiteraard tegen betaling van een vergoeding per jaar). De meeste belangenverenigingen bieden uitvoerige informatie over het starten als ZZP’er maar onderhouden ook een actieve lobby voor transparantie in de regelgeving en vereenvoudiging van de administratieve last. Vanuit deze hoek is ook te zien hoe zelfstandigen steeds meer als groep (VOF, Maatschap) gaan acteren. Twee belangrijke redenen hiervoor zijn het feit dat er voor veel opdrachten gedeelde kennis nodig is maar ook om met elkaar in te kunnen schrijven op grote tenders of aanbestedingen. Tot nu toe is het voor een zelfstandige erg moeilijk om zich als partij in een aanbesteding te positioneren.
Een aantal belangenverenigingen weten de kosten van de overheid sterk te reduceren, althans zo lijkt het. De belangenvereniging brengt de overheid een handlingsfee in rekening die lager is dan EUR 1,- per gewerkte uur. Aan de andere kant moet de ZZP’er een fee per gewerkte uur afdragen aan de belangenvereniging (veelal een bedrag hoger dan EUR 2,-  per gewerkte uur). Nu de ZZP’er zelf een deel van zijn eigen uurtarief moet afdragen, is het meest waarschijnlijk dat hij zijn uurtarief met het aan de belangenvereniging af te dragen fee zal verhogen. Uiteindelijk betaalt de overheid toch het gelag!

En dan zijn er een aantal organisaties die de inkoopstroom middels een soort ‘veiling’-constructie hebben opgezet. Een mooi systeem. De inkoopkant is weliswaar uitstekend geregeld, maar aan de administratieve kant blijven de risico’s van de inzet van ZZP’ers gewoon bestaan. Immers, de controle op de documenten is niet voldoende gewaarborgd. Het is duidelijk dat de overheid richting zoekt bij de inzet van ZZP’ers. In het kader van meer samenwerking tussen de ministeries onderling kan het geen kwaad om een expertgroep ten aanzien van ZZP te formeren. Zo hoeft niet ieder departement en aanverwante diensten het wiel opnieuw uit te vinden. De overheid is hierdoor veel zorgvuldiger haar partners selecteren.

En als het gaat om best Buy, dan is hierin ook heel wat te winnen!