WEA Sieders

“Goedkoop is duurkoop” is een bekend Nederlands gezegde, en inderdaad, dat mooie “Ralex” horloge dat tante Truus voor 50 dollar voor haar neefje uit Singapore meenam liep na een paar maanden al niet meer.  Dit spreekwoord wordt ook nog wel eens in verband gebracht met aanbestedingen, waarbij dan gesteld wordt dat er vaak op de laagste prijs gegund wordt, en dat daarmee nooit het beste aanbestedingsresultaat gerealiseerd kan worden. De misverstanden die daarbij een rol spelen zijn de gedachte van gunning op laagste prijs en de perceptie van kwaliteit.

Anders dan de beweringen willen doen geloven, wordt voor goederen en diensten maar een beperkt percentage van de opdrachten gegund op laagste prijs. Voor werken zal dat wat hoger liggen (toch wordt dit spreekwoord niet zo vaak in verband met aanbestedingen werken aangehaald). Meestal wordt het gunningcriterium “economisch meest voordelige inschrijving” toegepast, waarbij een afweging gemaakt wordt tussen kwaliteitsaspecten van de het product of de dienst, en de kosten daarvan. Bij de Consumentenbond spreken ze dan van de “beste koop”, een kwalificatie waar iedere leverancier graag goede sier mee maakt. Naast de “beste koop”heb je ook nog het “beste getest”, dat is het produkt dat het beste aan de gestelde kwaliteitscriteria voldoet. Zo beschouwd voldoet de insteek van de meeste aanbestedingen perfect aan de leus van onze C(Siep)PO Rijk: “Goed is goed genoeg”. Geen toeters en bellen of gouden randjes, maar de “beste koop” (of zelfs: “voordelige keus”) dus.

Naast het misverstand dat veel op laagste prijs gegund wordt, speelt het aspect van de perceptie van kwaliteit. Daarvoor moeten we even in de kwaliteitscriteria duiken, want de kern van het verhaal is de waarde die het produkt dat we krijgen voor ons vertegenwoordigd voor de prijs die we betalen, waarbij de nadruk ligt op het “voor ons”. Als bijvoorbeeld het kwaliteitscriterium van het neefje van Truus was:“moet 10 jaar lang nauwkeurig de tijd aangeven”, dan zal hij niet zo tevreden geweest zijn met het horloge, maar met het kwaliteitscriterium:“moet prachtig glimmen en veel gelijkenis vertonen met een Rolex”, dan was het misschien toch de “beste koop”. Een belangrijke vaststelling is dus dat ons oordeel of iets een goede koop is, direct samenhangt met de kwaliteitscriteria die we daaraan verbinden.
 
Om te zorgen dat we toch niet met “duurkoop” te maken krijgen zijn er zodoende een paar belangrijke aandachtspunten:
- Zorg ervoor dat het programma van eisen en de gunningcriteria goed afgestemd zijn met de eindgebruiker, zo is het in ieder geval duidelijk wat deze kan verwachten
- Zorg ervoor dat het programma van eisen zoveel mogelijk aansluit op wat in de markt verkrijgbaar is zodat er gezonde concurrentie plaats kan vinden
- Breng de complexiteit van de aanbesteding tot het minimum terug: zoveel als nodig maar beslist niet meer dan noodzakelijk. Dan is de kans het grootst dat de partij wint met de beste inschrijving, en niet de partij die het beste kan inschrijven. Bijkomend voordeel is dat het ook voor de aanbestedende dienst overzichtelijk blijft en het daarmee afbreukrisico automatisch beperkt wordt.

Vooral het laatste punt lijkt een open deur, maar dat is ongeveer het moeilijkst om te realiseren, omdat het daarvoor vaak nodig is om wat afstand te nemen van de dagelijkse praktijk. Het helpt te bedenken wat uiteindelijk (in de praktijk) het resultaat van de aanbesteding moet zijn. Als dat allemaal lukt dan kan het resultaat alleen maar zijn dat het best passende produkt tegen de gunstigste voorwaarden gecontracteerd wordt. Want de leverancier die de opdracht het liefst wil hebben zal net zo gemotiveerd zijn om voor een lage prijsstelling te kiezen als om een voldoende kwaliteit te waarborgen. Daarom durf ik te stellen dat in de meeste gevallen de leverancier met de laagste prijs ook goed scoort op kwaliteit. Maar eerst moet dan wel even bedacht zijn of het alleen maar mooi moet glimmen, of dat de hoofdzaak is dat het moet blijven tikken. En dan kan de goede koop nooit duurkoop worden.

Trefwoorden: aanbesteden, kwalitetiscriteria, goedkoop, duurkoop, overheidsaanbestedingen, beste koop, best getest, voordelige keus.