De vraag ziet er vrij simpel uit, toch is het complexer dan het ogenschijnlijk lijkt.

Wim Nieland 

Straffen en belonen zijn twee methoden om gewenst gedrag te stimuleren en ongewenst gedrag te ontmoedigen. “Wat is beter? Tsja, dat hangt een beetje van de situatie af”, zult u denken. Maar is dat wel zo? Is er niet één beste universele manier om gewenst en ongewenst gedrag te beïnvloeden? Ik zal eens een paar voorbeelden geven.

Het gedrag van verkopers in commerciële bedrijven wordt in sterke mate beïnvloed door de hoogte en frequentie van hun bonus. Je kunt zeggen dat iemand eigenlijk al normaal wordt betaald om z’n uiterste best te doen en dat je dat daarom dus niet extra hoeft te waarderen. Tòch werkt het bij deze groep om een inspanningsverplichting in een resultaatsverlichting om te buigen.

Een inkoopmanager, wederom in een commercieel bedrijf, wordt extra beloond voor extra besparingen die hebben geleid tot het vergroten van de bedrijfswinst. Op deze manier wordt hij (of zij) in de verleiding gebracht om met nieuwe initiatieven te komen. Zouden ze dat ander dan niet doen? Nee, de kans dat iemand z’n kop ècht boven het maaiveld uitsteekt met alle risico’s van dien of anderszins wat extra’s doet (wat normaal niet van hem zou worden verwacht), is niet zo groot!

Het hoeft niet altijd om een financiële prikkel te gaan. Een complimentje, een fles Champagne, een lofrijk artikeltje in een personeelsblaadje of een ‘Medewerker-van-de-maand-award’ kunnen ook hun zoete vruchten afwerpen. Het belangrijkste in ieder geval is dat je iemands ego streelt. Iemand waardering geeft. Expliciet laat merken dat je z’n gedrag op prijs stelt.

De Politie heeft dat ook door. Ik moest zelf laatst blazen en kreeg, buiten de P van prima, een knalgele Bob-sleutelhanger. De Politie past hiermee een combinatie van straffen en belonen toe. Als ik die P namelijk niet had gehad, dan had ik als bestraffing een bekeuring gehad.

Het toepassen van lof in plaats van kritiek vormt de hoeksteen van de psychologie van B.F. Skinner. Deze vooraanstaande psycholoog toonde al lang geleden aan, door zijn experimenten op mens en dier, dat indien er zo weinig mogelijk kritiek wordt geleverd en de nadruk wordt gelegd op het toekennen van lof, mensen er toe worden aangemoedigd om alles zo goed mogelijk te doen.

Wat is nou de praktische toepasbaarheid hiervan?

Thuis. Geef uw kinderen complimentjes voor alles wat ze goed doen in plaats van ze te bestraffen voor fouten.

Op uw werk. Bedenk een bonussysteem voor uw inkopers. Dit is bij de overheid niet gebruikelijk, maar alles wijst erop dat het positief zal gaan werken. Boter bij de vis!

Bij uw leveranciers. Schaf die vervelende malusregelingen af en introduceer bonusregelingen. Denkt u nou echt dat er één leverancier harder voor u gaat lopen als hem een boete boven het hoofd hangt? Vervelende discussie zijn ècht de enige zekerheid die het u oplevert. Als er echter een bonus in het spel is (hoe klein die ook is), zal uw accountmanager of de verkoopdirecteur voor u hollen. Dat garandeer ik u.

De vraag wat beter is, straffen of belonen, is dus generiek te beantwoorden. Belonen!