Richard Holman

Moeten we de marktwerking terugdraaien?

De meningen blijken sterk verdeeld. Want volgens de een verrijkt marktwerking de kleine top ten koste van de massa. En volgens de ander brengt de markt innovatie en welvaart en welzijn voor alle wereldburgers.

Het is juist zeer zeker wenselijk de marktwerking zo veel mogelijk uit te breiden. Door de stimulerende werking ervan ontstaan de beste prestaties in organisaties. Het geeft een gezonde druk op de prijs-kwaliteitverhouding. Nieuwkomers kunnen niet geweerd worden. Zij kunnen laten zien dat ze het beter kunnen: efficiënter, effectiever, creatiever. Daar waar geen marktwerking is, is grote kans op starheid, machtsvorming, machtsbolwerken en bureaucratie, kortom zelfgenoegzaamheid. En dat leidt tot lagere welvaart.

Zo is ook de overheid eigenlijk een monopolist: niemand kan laten zien dat het beter kan, hooguit vanuit het buitenland, maar dat ligt toch wat lastig. Daarom dus meer marktwerking.

Niemand heeft de wijsheid in pacht, ook de overheid(swerkers) niet. De markt is daarom ook wijzer dan welke fysieke toezichthouder ook.

Niemand kan de onzichtbare hand van de — vrije — markt beetpakken en naar zich toe trekken. Niemand is ‘de baas’. Behalve bij imperfecte informatie — zie de banken. Maar perfecte informatie is ook voorwaardelijk.

Dit betekent niet dat bij het ombouwen naar een vrije markt geen knelpunten kunnen ontstaan. Betrokkenen zullen eraan moeten wennen, zoals in de gezondheidszorg en de taxibranche te zien is. Daarbij ontstaat ‘kwaliteit’ niet vanzelf. Daar moet aan gewerkt worden. De kwaliteitskunde heeft hier goede methoden voor ontwikkeld.

Producten en diensten of mensen kunnen gecertificeerd worden. Het lijkt me ook zeer wenselijk dit in de financiële sector, bij banken en pensioenfondsen, wereldwijd te gaan toepassen.
Ook voor de overheid zouden we mogelijk met een aantal concurrerende organisaties — misschien ook stichtingen — kunnen gaan werken, die medewerkers in dienst hebben en detacheren als ambtenaar. Hierdoor zal waarschijnlijk een groter belang gefaciliteerd worden om — ook door experimenteren — de prestaties continu te verbeteren.

Tegenstanders van de marktwerking zijn economisch onwetenden over de feitelijke werking. Of het zijn politici die met een vijandige houding jegens de vrije markt als handelsmerk een economisch onwetende achterban menen te kunnen mobiliseren.

Geef mij de stimulerende werking van de markt maar: denken en leven in kansen en initiatieven, in plaats van bedreigingen en stroperigheid.