Ben de Vries

In de memorie van toelichting op de nieuwe Aanbestedingswet wordt beschreven dat de Nederlandse overheid jaarlijks voor 57,5 miljard inkoopt. Het betreffen cijfers berekend in 2009. Van deze 57,5 miljard wordt 18 miljard euro Europees aanbesteed. De overblijvende 39,5 miljard wordt als “niet bekend” beschreven op welke wijze dit wordt uitgegeven. In ieder geval niet Europees, maar dit bedrag is verdeeld over nationaal aanbesteden, meervoudig onderhands en overige.

Het cijfer verraste me nogal, want ik was in de veronderstelling dat het aanzienlijk lager lag. Wat mij echter nog veel meer verraste was het bijzonder hoge bedrag van 39,5 miljard, waarvan de onderzoekers niet konden aangeven op welke wijze dit werd aanbesteed. Misschien zelfs wel helemaal niet aanbesteed, gezien de aanduiding “overige” die de onderzoekers hanteerden. In ieder geval van zo’n kleine 70% van het totale jaarlijkse waardevolume aan inkoop van de Nederlandse overheid is niet duidelijk op welke wijze dat wordt uitgegeven.  Verderop in de memorie van toelichting wordt uiteengezet hoe de mate van naleving is van de aanbestedingsregels door de Nederlandse overheid. Dat kan beter, maar is zeker niet rampzalig. Alleen de kleine gemeenten met minder dan 20.000 inwoners zouden het aanzienlijk beter kunnen doen. De overige overheden doen het alleszins redelijk tot goed. De provincies staan zelfs op 90% naleving van de geldende regels. Niet slecht, vind ik. Nu betreffen deze cijfers over de naleving uitsluitend Europees aanbesteden.

De 70% onduidelijkheid over de wijze van uitgave van het inkoopvolume en de redelijke mate van naleving van de Europese aanbestedingsregels staan mijn inziens nogal sterk in contrast met elkaar. Zou de Nederlandse overheid zich nu alleen op Europees gebied zich aan de regels houden en daaronder z’n gang gaan? Moeilijk voor te stellen. Als een inkoopafdeling zich moeite getroost om conform regelgeving een Europese aanbesteding uit te voeren, zou ze dat dan in een keer vergeten als ze nationaal of onderhands aanbesteden?

Volgens mij kom je dan als inkoopafdeling snel in de problemen, want je moet er twee verschillende werkwijzen op na houden. Dat lukt je niet om dit altijd gescheiden te houden. Deze werkwijzen gaan dan toch door elkaar heen lopen, je gaat fouten maken.
Wat wel duidelijk wordt aan deze cijfers is dat de registratie en archivering onder de maat is. Kennelijk hebben de onderzoekers zelfs in 2009 geen voldoende informatie tot hun beschikking kunnen krijgen om te berekenen op welke wijze de 39,5 miljard euro uitgegeven is ( wel of geen aanbesteding; conform eigen inkoopbeleid; onderhands of uit de hand). Dat is vreemd want we praten hier over belastinggeld. Zondermeer is dit geld in de boeken verantwoord, het is traceerbaar aan wie en wat het uitgegeven is. Maar, er bestaan sinds de jaren 70 van de vorige eeuw aanbestedingsregels voor de overheid en anno 2009 (het jaar van het onderzoek) konden we niet zichtbaar maken of daar in voldoende mate gehoor aan werd gegeven.

Hier ligt een open kans voor doel voor een willekeurige overheid. Indien je als overheid inzichtelijk kan maken, dat je het aan jou toevertrouwde belastinggeld transparant en in concurrentie besteed, dan maak je ook duidelijk aan het bedrijfsleven dat het je menens is met gelijke kansen op overheidopdrachten. Je bent dan met een gezond ondernemersbeleid bezig, want je besteedt zorg aan de wijze waarop het geld wordt uitgegeven. Het bedrijfsleven zal je gaan waarderen als een klant die op een zorgvuldige en faire wijze opdrachten aanbesteed. Bovendien profileert een overheid zichzelf hiermee als een overheid die op een professionele manier inkoopt. Je herkent kwaliteit en kent de markt. Dat is ook wat waard, minstens 39,5 miljard per jaar.