Het ene uiterste is de inkoper die machines voor de directie van een fabriek moet inkopen en eigenlijk al precies weet wat hij wil. Hiervoor gebruikt hij een allesomvattend (niet-oplossingsvrij) programma van eisen met een hoog detailniveau inclusief gedetailleerde ontwerptekeningen dat een divergerend effect richting de markt heeft om de inkoopbehoefte veelal tegen de laagste prijs te krijgen. Daarnaast is deze inkoper veelal ook niet geïnteresseerd in alternatieven in relatie tot zijn inkoopvraag. In dit kader kan gedacht worden aan contractering die geen enkel andere invulling door de markt mogelijk maken veelal vergezeld met het (openbaar) aanbesteden tegen de laagste prijs. De risico’s zitten bij deze wijze van contractering veelal op vlak dat de inkoper vanwege de omvang en het detailniveau van de gehele contractering ook de verantwoordelijk draagt van hetgeen hij heeft gespecificeerd. Ook levert deze wijze van inkopen veel administratie met zich mee. Gezien de transactiekosten in dit geval laag zullen zijn, ligt het gebruik van de niet-openbare procedure niet erg voor de hand, tenzij er zo veel aanbieders zijn dat het misschien verstandiger is om een selecte grote groep een inschrijving te laten doen; marktspanning moet immers behouden worden. Kanttekening hierbij is dat de inkoper nooit zal weten wat er nog meer te verkrijgen was geweest, misschien ook nog tegen betere voorwaarden of "passende" soortgelijke producten tegen een nog scherpere prijs, aangezien hij zelf deze mogelijk via zijn inkoopwijze teniet heeft gedaan. Ook zal de inkoper bij deze wijze van inkopen ten aanzien van het resultaat altijd sterk afhankelijk zijn van de aanwezige kwalitatieve en kwantitatieve bemensing van de eigen organisatie.
 
Het andere uiterste is een inkoper die voor de directie van een zorgcentrum een verbouwing moet inkopen en, op basis van een bewuste keuze of uit noodzaak, alleen maar de "hoofdlijnen" van de verbouwing weet en voor de rest van de markt gebruik wil maken door een zo "open" mogelijke vraag in de markt te zetten. Hiervoor gebruikt hij summier mogelijke eisen op functioneel (oplossingsvrij) niveau met een hoog abstractieniveau dat juist een convergerend effect heeft op de markt en hiermee maximale vrijheid en ruimte voor de markt biedt. Hij wil de markt hiermee laten bepalen welke concrete invulling hieraan gegeven gaat worden. Kanttekening hierbij is dat hij dus niet precies weet wat hij krijgt,
maar wel zijn succesfactoren en de "begrenzing"/kaders van de invulling door de markt kan meegeven in de vraagstelling naar de markt. De inkoper dient in zijn vraagstelling naar de markt dus vooraf goed na te denken hoe hij de aanbiedingen door de markt wil beoordelen en kwantificeren. In dit kader moet gedacht worden aan oplossingsvrije contractering met veelal een gunningscriterium van de EMVI (Economisch Meest Voordelige Inschrijving) waarin diverse beoordelingcriteria al dan niet van economische waarde vooraf al omgeschreven moeten zijn. De risico’s bij deze contracteringswijze zitten dan met name op het vlak dat de aanbiedingen wel moeten passen binnen de kaders die de inkoper voor ogen heeft of
dat er voldoende duidelijkheid richting de markt is geboden om inschrijving mogelijk te maken zonder veel risico-opslag. Indien de inkoper zelf(s) niet in staat is om een volwaardig contracteringsdocument te kunnen vervaardigen kan eventueel met de aanbestedingsprocedure van de concurrentiegerichte dialoog, middels dialoogfases met de markt, het concept tot een volwaardig contracteringsdocument gegenereerd worden dat wel geschikt is om (verantwoorde) inschrijving op mogelijk te maken. Ook de niet-openbare procedure, waarbij verschillende aanbieders geselecteerd worden om inschrijving te doen, ligt bij deze inkoopwijze voor de hand, waarbij bij beide aanbestedingsprocedures met (geringe) vergoedingen van de opdrachtgever de markt maximaal kan worden gestimuleerd om te "investeren" in de aanbieding, waarmee zo goed mogelijk en met de "beste" voorwaarden aan de inkoopbehoefte tegemoet kan worden gekomen. De begrenzing" van het oplossingsvrij (innovatief) inkopen bevindt zich op het gebied van het bewerkstelligen van zo bondig mogelijk maar toch gedegen contractdocumenten op basis van "turnkey-achtige" contractering met enkel functionele (oplossingsvrije) eisen op een hoog abstractieniveau waarmee maximaal gebruikmaking van de markt gerealiseerd kan
worden. Indien er binnen de contractering (voor)ontwerpen gerealiseerd moeten worden, kunnen deze via kaders uit beeldkwaliteits- en vormgevingsplannen meegegeven worden aan de markt.
 
Voor beide inkoopwijzen valt wat te zeggen. Er kan geen waardeoordeel gegeven worden welke wijze van inkopen nu als de beste omschreven moet worden. Elke wijze past in principe bij de inkoopbehoefte, de bestaande uitgangssituatie en de beste "weg" om het doel (daadwerkelijke inkoop) te bereiken. Belangrijk is dat juist in het prille begin van de inkoopbehoefte een goede inkoopstrategie, op het gebied van specificatie, contractering (contracteringsvorm, specificering, contractbeheersing/contractmanagement, contractvorming/Gunning) en selectie (aanbesteden/offerteaanvragen), in het inkoopplan moet worden bedacht waarmee zo goed mogelijk aan de inkoopbehoefte tegemoet kan worden gekomen.Het “bewegen” tussen uiteenlopende methoden om van A naar B "te komen" is waar de hedendaagse inkoper dus mee te maken heeft.

In welke type inkoper herkent u uzelf het meest ?
of welk type inkoopproces spreekt u het meest aan en gebruikt u bij voorkeur ?
of met welke inkoopstrategie denkt u het beste resultaat te bereiken ?
en hoe wilt u uw contractering hierbij inhoudelijk vormgeven ?
en kunt u uw opdrachtgever de meerwaarde van een goede inkoopstrategie duidelijk maken ?
en wat is binnen de organisatie beschikbaar als inhoudelijke ondersteuning ? 
en via welke wijze betrekt u zo nodig interne en externe partijen ?
en niet te vergeten ... wat wil de klant (interne opdrachtgever) ?
etc.
 
                                                          ... een overweging waard ...

Marc Berens, Proces Inkoopadvies