Met enige regelmaat wordt in de media melding gemaakt van problemen rond Europees aanbesteden. De aanbesteding van de WMO, schoolboeken, schoonmaak, beveiliging maar ook grote projecten zoals de verbouwing van het Rijksmuseum.

De teneur van de berichtgeving is in het algemeen negatief, teveel administratie, dikke boekwerken, uitsluiting van het MKB, uitkomsten die leiden tot slechte kwaliteit van dienstverlening en het uitknijpen van het personeel. De oorzaak? “De Europese aanbesteding”.

De verplichting tot Europees aanbesteden vloeit voort uit Europese regelgeving die o.m. marktwerking en vrij verkeer van goederen en mensen in de EU beoogt. Overheidsorganisaties dienen hun inkoop transparant, objectief en non-discriminatoir te doen. Doelstellingen waar niets mis mee is en die algemeen op instemming kunnen rekenen. Hoe kan het dan dat Europese aanbesteden niet het gewenste effect sorteert, maar zo’n slecht imago heeft?

Hierna zal ik proberen deze vraag te beantwoorden en een oplossing aandragen om Europees aanbesteden optimaal in te zetten bij het doelmatig besteden van overheidsgeld.

Ga naar lees meer..

Europees aanbesteden is niets meer en niets minder dan een professioneel inkoopproces. De regelgeving geeft voorschriften die moeten waarborgen dat dat inkoopproces volgens de principes van transparantie, objectiviteit en non-discriminatie plaatsvindt.
Het moet duidelijk zijn voor de potentiële aanbieders wat de aanbestedende overheidsdienst wil hebben en welke elementen in de offerte van belang zijn. Dat vereist dus dat van te voren nagedacht wordt over de eisen en wensen die men aan de leverancier en aan de aanbieding stelt en over de wijze van beoordeling. En dat is schijnbaar erg moeilijk!

Dat leidt tot aanbestedingen waar disproportionele eisen aan de omzet van de leveranciers worden gesteld, dat er verklaringen, referenties, boekwerken over kwaliteit en bedrijfsvisie worden geëist, waardoor inderdaad hoge kosten moeten worden gemaakt om de offertes te maken en het MKB geen kans maakt.

Dat leidt tot versimpeling, zoals een product willen kopen op basis van de laagste prijs. Stel je voor dat je een auto nodig hebt en aankondigt: van iedereen die me een auto aanbiedt koop ik de goedkoopste. Kijk dan niet raar op als je even later in een aftands, benzineslurpend vehikel met pech langs de A1 staat. Natuurlijk moet je wel duidelijk maken wat je nodig hebt: hoeveel kilometer per jaar, hoeveel mensen vervoer je, wensen rond duurzaamheid en milieu, en in hoeverre je bereid bent voor dit alles te betalen.

Dat leidt ertoe dat dienstverlening als schoonmaak, beveiliging en WMO wordt in ingekocht op laagste prijs. Terwijl de aanbesteding alle ruimte geeft om kwaliteiteisen te stellen. Daarmee kun je als overheid ook je maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen.
Je kunt dienstverleners op het gebied van schoonmaak, WMO etc. selecteren op basis van hun personeelsbeleid, het naleven van de cao, kwaliteitsborgingprocessen en tevreden klanten. Wanneer je dat niet doet is het niet moeilijk te voorspellen dat een lage prijs ten koste van de kwaliteit van dienstverlening en ten koste van het personeel van die dienstverlener gaat.

Dat leidt ertoe dat men, in plaats van marktwerking te stimuleren, zijn eigen monopolisten creëert. Het aanbesteden van schoolboeken is daar een voorbeeld van. Door het kiezen voor de makkelijke weg door de scholen bepalen de twee distributeurs die over zijn nu de schoolboekenmarkt.

Eerlijkheidshalve dient opgemerkt te worden dat tegenover elke al dan niet professionele inkoper leveranciers staan die, onder het mom van “niet geschoten is altijd mis” en de preventieve werking van het dreigen met een rechtszaak, bijna standaard bezwaar maken wanneer zij de opdracht niet gegund krijgen. Daarmee wordt de aanbesteding een juridisch steekspel in plaats van een inkoopproces en gebeurt precies dat waar leveranciers tegen ageren: veel administratie, disproportionele selectiecriteria, uiterste voorzichtigheid, zo min mogelijk informatie verstrekken en de offerteaanvraag zo simpel mogelijk houden. Hiermee houden overheid en markt elkaar in een houdgreep waar niemand beter van wordt, behalve de advocaten.

Goed aanbesteden is een zaak van gezond verstand en goed inkopen is een vak.
Welke doelstellingen heeft onze organisatie, hoe ga ik met mijn aanbesteding bijdragen aan het bereiken van die doelstellingen?
Laat aanbestedingen uitvoeren door professionals die op het juiste niveau in de organisatie zitten en beschikken over de benodigde kennis en ervaring van hun organisatie, van de markt en van inkoop en aanbesteden. Juist in deze tijd, waarin de financiële middelen bij de overheid beperkt worden, is slim inkopen en aanbesteden nog meer van belang!

mr. Linda Neijensteijn
Oprichter van “de Kunst van Inkopen”
www.dekunstvaninkopen.nl

Naschrift LN:
Met bovenstaand artikel predik ik op www.aanbestedingsmakelaar.nl voor eigen parochie, dat realiseer ik me. Ik had het stuk ook aangeboden aan een landelijk dagblad, maar daar was er geen interesse voor. Dat zal ongetwijfeld ook aan mijn gebrek aan “naam” liggen, maar vanuit de Nevi is door grote namen als o.m. Van Weele en Telgen een openbaar pleidooi gehouden om “met een professioneel opdrachtgeverschap en een professionele inkoop door de overheid 10 miljard te besparen – met behoud en zelfs uitbreiding van maatschappelijke waarden als duurzaamheid, innovatie en betere marktwerking” .Ook dit ben ik in de media niet tegen gekomen, ik las het op www.nevi.nl. Ik moet helaas concluderen dat ons vak, overheidsinkoop,niet leeft. Niet bij de politiek, niet bij het bestuur en niet in de media. Misschien is dat de uitdaging voor ons inkopers, voor de Nevi en voor pleitbezorgers van het goed besteden van belastinggeld: onze professie zichtbaar maken en de toegevoegde waarde van professioneel inkopen voor het voetlicht brengen. Ik ben benieuwd naar jullie ideeën!!!