Externen kunnen zich tegenwoordig gecertificeerd duurzaam aanbieden. De GC-norm maakt dit mogelijk. Het is tijd om de geweldige hoeveelheid inhuur eens wat meer maatschappelijk verantwoord uit te gaan voeren. Per jaar besteden wij miljarden aan inhuur in nederland. De overheid stelt als ambitie 100% duurzame inkoop per 2010. Daar moet zij dan wel wat voor doen. Tot nu was er terughoudendheid bij de overheid zelf om MVO normen te stellen in inkoopvoorwaarden, maar achteraf bleek dat koudwatervrees.

Het was binnen de europese regelgeving vanaf 2005 al mogelijk om normen te stellen. Belangrijk daarbij is dat de inkoper zich tijdens het inkooptraject aan de regels houdt. Een van die regels is dat partijen die niet gecertificeerd zijn volgens de gestelde norm, wel in staat worden gesteld aan te tonen dat zij aan de norm zullen voldoen. Alleszins redelijk lijkt ons. Hieronder wordt uitgelegd hoe de vork volgens Green Consultant in de steel zit.

In dit artikel behandel ik het stellen van een MVO-norm in een [europese] aanbesteding. Het artikel neemt de GC-norm als voorbeeld van een MVOnorm, specifiek voor duurzame inhuur van externe medewerkers. Vervolgens besteed ik aandacht aan de onterechte koudwatervrees voor het opnemen van een MVO-norm in een inkoopbestek. 

Jammer van de improductiviteit
Per jaar besteden de nederlandse overheden en bedrijfsleven voor miljarden euro’s aan het inhuren van extern personeel. De exacte hoogte van de kosten voor inhuur door de rijksoverheid wordt niet gegeven en wisselt tussen 1.2 en 2.6 miljard per jaar. Grote steden als Rotterdam (AD, 2009 maart) en Amsterdam zijn goed voor honderden miljoenen
euro’s aan inhuur. Kortom er wordt nogal wat geld aan besteed. Veel van de ingehuurde externe medewerkers stappen in de auto en gaan naar hun opdrachtgever. Zij dragen bij aan files, improductiviteit, CO2 uitstoot en wachtende maaltijden. Kan dat niet wat duurzamer?

100% duurzame inkoop moet
De nederlandse overheid heeft 100% duurzame inkoop als norm gesteld. Het lijkt lastig om als je niet weet voor welk bedrag je inhuurt vervolgens te bepalen hoe deze dienstverleners zich duurzaam moeten gaan aanbieden. Niets is echter minder waar. Want, wie betaalt bepaalt. De nederlandse overheid kan met gemak een duurzaamheidseis stellen aan haar leveranciers voor externe dienstverlening. Sterker nog, die Green-Consultant duurzaamheidseis bestaat al. In deze eis wordt de leverancier verplicht tot aantoonbare duurzame levering conform een aantal duurzaamheidscriteria. Het is de GC-norm en is de enige norm voor duurzame inhuur van extern personeel. De norm is eenvoudig
implementeerbaar bij de leveranciers, en bij toepassing verhoogt zij de arbeidsproductiviteit en verlaagt zij het aantal file-uren en CO2 uitstoot. Aan de inkoopkant dalen de kosten aan de verkoopkant blijft de omzet behouden. ‘ Dat lijken wel een boel vliegen in een klap’ zei Bart Vos in eerste instantie. In tweede instantie gaf hij aan duidelijke mogelijkheden te zien op de miljardenmarkt die de overheid in feite op het gebied van duurzaamheid kan en mag dicteren. Het meest charmante aspect van de GC-norm vond Bart Vos overigens de duidelijke bijdrage aan de kwaliteit van leven van externen.

Aanpassen van het bestek kan
Hiertoe moet dezelfde overheid wel haar aanbestedingsbestekken durven aanpassen. Voor veel productgroepen kan dat lastig zijn. Voor de inhuur van extern personeel echter niet. De inkoper mag eisen dat de diensten van externen duurzaam worden geleverd. Vergelijk dit met afdelingen personeelszaken die een verhuis- of openbaar vervoer verplichting opleggen bij indiensttreding. Organisaties die aan het spoor liggen stellen soms zelfs de eis dat vaste en tijdelijke medewerkers gebruik maken van de trein voor woon-werkverkeer. (UWV, 2007)

Norm als knock-out criterium
Tot vrij recent was er een groot bezwaar tegen het stellen van normen in (europese) aanbestedingen. Een belangrijke vraag was ‘mag een overheid wel een keurmerk eisen? ‘ Worden andere partijen die dat keurmerk niet bezitten onevenredig benadeeld? Deze thematiek speelde bijvoorbeeld rond de inkoop van Max Havelaar koffie door de provincie Groningen. De provincie nam het Max Havelaar keurmerk op in haar inkoopbestek. Douwe Egberts daagde hiervoor de provincie voor de rechter. Kortgezegd en samengevat was de vraag aan de rechter of het Max Havelaar keurmerk als Knock-Out criterium gebruikt kon worden tijdens de aanbesteding. Dat mag dus, volgens de rechter. Hij vond blijkbaar nergens een Europese clausule die stelt dat het een overheid verboden is om specifiek Fair Trade als criterium te noemen. Integendeel, Fair Trade maakt ook op europees niveau een belangrijker wordend deel van de inkoopcriteria uit. (Bom, 2007)

Geen exclusiviteit, maar wel geaccepteerd
Bij europees aanbesteden kan een keurmerk niet als exclusiviteitscriterium worden opgenomen in het bestek. Als er melding van een norm wordt gemaakt moeten gelijkwaardige certificaten van in andere lidstaten gevestigde instanties worden erkend. Hetzelfde geldt voor bewijzen waarmee de inschrijver aantoont dat zijn producten of
diensten voldoen aan de gestelde eisen. (EZ, 2008, 15 september) Het is aan de leverancier om dit aan te tonen.

Sterke beperking van aanbieders geen probleem
Gelijke behandeling van partijen staat volgens de rechter niet in de weg dat gunningscriteria worden gehanteerd die tot een sterke beperking van aanbieders leiden. Het is op zich voldoende dat gunningscriteria objectief zijn, zonder onderscheid gelden voor alle aanbiedingen en verband houden met de levering. (Rechtbank Groningen, 23 november 2007) Het is dan aan partijen die mee willen dingen naar de opdracht en niet een gewenst certificaat van de gevraagde norm of keurmerk kunnen overleggen om aan te tonen dat zij wel conform de criteria van de norm of het keurmerk zullen leveren.

Norm stellen mag
Mag een overheid vragen om een duurzaamheidskeurmerk? Bijvoorbeeld voor de inkoop van hout en papier? Bijvoorbeeld het FSC label. Ja, dat mag. Het is wel zaak dat de inschrijvende partij, die niet aan het keurmerk voldoet, in staat wordt gesteld om elk ander passend bewijsmiddel te overleggen. Dat houdt in, dat een technisch vergelijkbaar solide bewijs geleverd moet kunnen worden, zodanig dat de meedingende partij zonder norm kan voldoen aan de in het keurmerk gestelde eisen. (Jacques Reijniers, 2010)

Mag de GC-norm?
Mogen we dan vaststellen dat de GC-norm opgenomen kan worden in europese aanbestedingen op basis van de europese richtlijnen? Volgens ons mag dat. Daarbij richten wij ons op het bovengestelde dat bepaalt dat de norm niet als exclusief criterium mag worden gesteld. Het aanbestedingsbestek moet hier duidelijkheid over bieden. De europese
raad zegt hierover in juridische taal dat: ‘ In zijn inschrijving moet de inschrijver tot voldoening van de aanbestedende dienst met elk passend middel aantonen dat de aan de norm beantwoordende werken, producten of diensten aan de prestatie-eisen of functionele eisen van de aanbestedende dienst voldoen. Een passend middel kan een technisch dossier van de fabrikant zijn of een testverslag van een erkende organisatie’. (Raad, 2004, 31 maart)

Juridisch gezien staat externe medewerkers niets in de weg zichzelf
duurzaam aan te bieden. De inkopende partij kan op haar beurt duurzaam
in gaan huren.