Clusteren van een reeks kleine opdrachten is een vorm van aanbesteden die slecht is voor de economie

Modern aanbesteden, waarbij een hele reeks kleine opdrachten in clusters wordt samengebald, is slecht voor onze economie. De overheid kiest uit een verkeerd begrepen gevoel voor zuinigheid en efficiency een vorm van aanbesteden die het midden- en kleinbedrijf (mkb) — 99 procent van alle bedrijven in Nederland — uitsluit. Daarmee ontneemt de overheid deze bedrijven kansen en omzetgroei, verstoort de marktwerking en maakt zich vrijwillig afhankelijk van dat ene procent bedrijven dat wel mag meedingen.

Wij hebben het vaak over de bv Nederland, maar het is nooit wijs om een metafoor letterlijk te nemen. Dat een staat inkomsten nodig heeft en daar verstandig mee om moet gaan, maakt hem nog niet tot een bedrijf.

Integendeel, de staat heeft als een van de belangrijkste taken voorwaarden te scheppen voor economische bedrijvigheid op hoog niveau, die hij op de lange termijn veilig moet stellen. Ook volgende generaties hebben recht op een florerende economie. Het kortetermijndenken is voor de overheid uit den boze.

De regering erkent dat het mkb de motor is van de economie en moedigt ondernemerschap juist aan. Er is in 2005 zelfs een speciaal kenniscentrum voor aanbesteden, Pianoo, opgericht. Pianoo moet kennis aandragen die voorkomt dat mkb-bedrijven uit de markt gedrukt worden. Het is dan ook onbegrijpelijk dat overheden steeds meer clusteren, hoewel ze het mkb-bedrijven daarmee onmogelijk maken om overheidsopdrachten in de wacht te slepen.

Pianoo is net met een proefproject gestart waarbij grote opdrachten in micropercelen worden onderverdeeld, exact het tegendeel van clusteren. Pianoo gaat ervan uit dat het verdelen van een grote opdracht in 25 kleine orders voor ambtenaren meer werk betekent, maar dat de kostenbesparing door de versterkte concurrentie ruimschoots compensatie biedt.

Bovendien is het twijfelachtig of clusteraanbestedingen inderdaad wel zo veel goedkoper zijn. Kleine bedrijven kunnen soms veel kostenbesparender werken en gemakkelijker ‘maatwerk’ leveren doordat ze flexibeler zijn. Voor een groot bedrijf is de overheid slechts een van de vele klanten, voor een klein bedrijf is de overheid daarentegen een heel belangrijke klant.

De efficiency van clusteren kan ook veiliggesteld worden doordat gemeenten samen één aanbestedingsprocedure opstarten, die in een perceel per gemeente wordt onderverdeeld. Die simpele stap geeft mkb-bedrijven meteen meer kansen. De achttien gemeenten die vorige week werden aangeklaagd, hebben hun clusteraanbestedingen op een handvol bedrijven toegeschreven. Zij gaan trouwens niet voor de goedkoopste aanbieding, maar voor kwaliteit. Maar het bij een uitschrijving uitschakelen van concurrentie onder de aanbieders bevordert noch de prijs, noch de kwaliteit. De gemeenten hebben, vooruitlopend op de uitspraak van de rechter, aangekondigd dat ze hun omzeteis — 200 procent van het opdrachtvolume — zullen verlagen. Dat is een indicatie dat ze hun eisen bij nader inzien misschien ook wel wat overtrokken vinden

Bron: Karin Jusek op FD.NL